Ókindarkvæði

Ég á skáfrænda sem var einu sinni lítill og sætur og sofnaði aldrei á kvöldin fyrr en hann var búin að hlusta amk. einusinni á Ókindarkvæðið, þe þegar hann gisti hjá stjúpömmu sinni.

Ókindarkvæði I

Það var barn í dalnum sem datt „onum“ gat
og fyrir neðan þar ókindin sat.
Og fyrir neðan sat ókindin ljót
naumlega náði hún neðan í fót.
Naumlega náði hún neðan í barn,
hún dró það út úr dalnum og dustaði við hjarn.
Hún dró það út úr dalnum og dustaði við fönn.
Ætlaði ég að úr þvi hrykki ein lítil tönn.
Ætlaði ég að úr því hrykki augað blátt,
hún kvað við í kæti og kallaði hátt.
Hún kvað við í kæti ,,Kindin mín góð,
þetta hefur þú fyrir þín miklu hljóð.
Þetta hefur þú fyrir þitt brekastand,
mátulegast væri ég minnkaði þitt dramb.“
„Mátulegast væri ég minnkaði þinn þrótt.“
og ókindin barði það allt fram á nótt.
Ókindin barði það á þeim stað,
þar til um síðir að þar kom maður að.
Þar til um síðir að þar kom maður einn
upp tók hann barnið og ekki var hann seinn.
Upp tók hann barnið og inn í bæinn veik
Og ókindin hafði sig aftur á kreik.
Ókindarkvæðið á enda nú er
Sigrún mín litla sjá þú að þér.

Mamma lærði þessa þulu svona þegar hún var krakki nema tvær síðustu línurnar sagðist hún hafa lært á fullorðinsárum.

Ókindarkvæði II

Það var barn í dalnum sem datt ofaní gat,
en þar fyrir neðan ókindin sat.
En þar fyrir neðan sat ókindin ljót
náði hún naumlega neðaní þess fót.
Náið hún naumlega neðan í barn
hún dró það útum dyrnar og dustaði við hjarn.
Hún dró það útum dyrnar og dustaði við fönn,
ætla jeg að úr því hriti ein lítil tönn.
Ætla jeg að úr því hriti augað blátt,
hún kallað með kjæti og kvað við svo hátt:
Hún kallaði með kjæti: „Kindin mín góð!
þetta hefur þú fyrir þín miklu hljóð.
Þetta hefur þú fyrir þitt brekastát,
maklegast væri jeg minkaði þinn grát.“
„Maklegast væri jeg minkaði þinn þrótt“–
En ókindin lamdi það allt fram á nótt.
En ókindin lamdi það á þeim stað,
þangaðtil um síðir þar kom maður að.
Þangað til um síðir þar kom maður einn,
upp tók hann barnið og ekki var hann seinn,
upp tók hann barnið og inní bæinn veik,
en ókindin hafði sig aptur á kreik,
En ókindin hafði sig ofaní fljót,
og barnið aflagði sín brekin mjög ljót.
Ókindarkvæði endar nú hjer –
en Sigríður litla, sjáðu að þjer.

Þessi útgáfa er talið að Gísli Brynjólfsson hafi skrifað eftir eftir móður sinni Guðrúnu Stefánsdóttur frá Möðruvöllum í Hörgárdal 1898. Ekki er annað að skilja á Gísla en hann hafi talið kvæðið vera eftir Björgu Pétursdóttur frá Ketilsstöðum á Völlum, 1749 – 1839.

Hún er örlítið frábrugðin þeirri sem ég skrifaði upp eftir móður minni og hefur tvær línur sem ekki eru í þeirri útgáfu. [1]

Ókindarkvæði III

Það var barn í dalnum sem datt ofaní gat,
en þar fyrir neðan ókindin sat.
En þar fyrir neðan sat ókindin ljót
náði hún naumlega neðaní þess fót.

Náið hún naumlega neðan í barn
hún dró það útum dyrnar og dustaði við hjarn.
Hún dró það útum dyrnar og dustaði við fönn,
ætla ég að úr því hriti ein lítil tönn.
„Úr því trúi eg að hrykki
eitt auga blátt
hún kallaði af kæti
og kveður svo hátt

Hún kallaði af kæti
kindin mín góð
þetta skaltu hafa
fyrir þín hljóð
Þetta skaltu hafa fyrir þitt brek og stát
maklegast væri að ég minnkaði þinn grát

Maklegast væri að eg minnkaði þinn þrótt
Ókindin lamdi það langt fram á nótt
Ókindin lamdi það í þeim stað
þangað til um síðir
þar kom maður að

Þangað til um síðir
þar kom maður einn
Upp tók hann barnið
og ekki var hann seinn

Upp tók hann barnið
og bar það inn í bæ
Segi ég þér Sigga litla
Sjáðu nú að þér.

Þessi síðast útgáfa er líka úr Griplu, uppsetning greinamerki og stafsetning eins óbreytt en ég á eftir að fara yfir það aftur.

Ég er viss um að þessar gömlu góðu íslensku barnagælur/fælur hafa ómetanlegt uppeldisgildi. Ég tildæmis fékk oft að heyra þessa þegar ég var lítil.

_________________________

Það á að strýkja stelpuna
stinga henni ofan í forina
loka hana úti og lemjana
og láta hann bola étana.

_________________________

Það á að strýkja strákaling
stinga honum ofan í forarbing
loka hann úti í landsinning
og láta hann hlaupa allt um kring.

____________________________

Reyndar fannst mér vera töluvert kynjamisrétti í þessum vísum þegar ég var krakki. Hvers vegna að láta bola éta stelpuna en strákurinn bara látinn hlaupa úti í rigningu og roki?

 [1] JónSamsonarson. (1998). Ókindarkvæði. N’ime M. S. GuðvarðurMárGunnlaugsson (Onye ndezi), Gripla X (ịbe 23-33). Reykjavík: Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi.

Um hafrun

Íslenskufræðingur, ritlistarnemi og áhugamaður um allt milli himins og jarðar - eða hér um bil.
Þessi færsla var birt undir Óflokkað. Bókamerkja beinan tengil.

Færðu inn athugasemd

Skráðu umbeðnar upplýsingar að neðan eða smelltu á smámynd til að skrá þig inn:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Breyta )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Breyta )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Breyta )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Breyta )

Tengist við %s